Нотариустың атқарушылық жазбасы: бұзылған хұқықтарды қорғау тәсілі ретінде (Жуасбекова Рахила Қабашевна, Қарағанды облыстық сотының судьясы) (©Paragraph 2019 / 5.0.2.85)

Нотариустың атқарушылық жазбасы: бұзылған хұқықтарды қорғау тәсілі ретінде

 

Мемлекет басшысының Н.А.Назарбаевтың ұлттың 100 қадамы жоспарында іске асыруға белгіленген негізгі міндеттердің қатарында азаматтардың заманауи қоғам талаптарына және құқықтық мемлекет құруға жауап беретін жеңілдетілген өндірісті кеңінен қолдануы болып табылады.

Жеңілдетілген іс жүргізу рәсімдерін дамыту және жетілдіру азаматтардың өз міндеттемелерін мәжбүрлеп орындату кезінде бұзылған құқықтарды соттан тыс қорғауда азаматтық айналымға қатысушылардың жоғары мүдделілігін қамтамасыз ететінін атап өту қажет.

Осыған байланысты, қолданыстағы заңнамаға азаматтық істер бойынша сотқа дейінгі іс жүргізу рәсімдерін оңайлатуға бағытталған өзгерістер мен толықтырулар тұрақты негізде енгізіледі. Атап айтқанда, 2019 жылдың 21 қантар айында «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне меншік құқығын қорғауды күшейту, төрелік, сот жүктемесін оңтайландыру және қылмыстық заңнаманы одан әрі ізгілендіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңы қабылданды. Қабылданған заң 2017 жылғы 31 қаңтардағы және 2018 жылғы 5 қазандағы Қазақстан Елбасының халқына Жолдауын іске асыруға бағытталған.

Сот жүктемесін оңтайландыру мақсатында заңмен сот бұйрығы шығарылатын тоғыз даусыз талаптардың атқару жазбасын жасау үшін нотариусқа беруді көздейтін өзгерістер мен толықтырулар енгізілді.

Атқарушылық жазбаны жасау рәсімін енгізу нотариаттық актіге атқарушылық күш беру мүмкіндігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді, бұл өз кезегінде мәжбүрлеп орындату рәсімін едәуір жеңілдетеді.

Рәсімнің мәні - өндіріп алушы борышкер тиісті азаматтық-құқықтық қатынастардан туындайтын талаптар бойынша өз міндеттемелерін орындамаған жағдайда, өзінің талаптарын негіздейтін құжаттарды ұсына отырып, атқарушылық жазба жасау үшін нотариусқа жүгінуге құқығы бар.

«Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне меншік құқығын қорғауды күшейту, төрелік, сот жүктемесін оңтайландыру және қылмыстық заңнаманы одан әрі ізгілендіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Қазақстан Республикасының Заңымен Қазақстан Республикасының «Нотариат туралы» Заңының:

92-1 бабына

- «жазбаларды жасайды» деген сөздер «жазба жасайды немесе тиісті қаулы береді» деген сөздермен ауыстырылды және мынадай мазмұндағы екінші бөлікпен толықтырылды: «Атқарушылық жазба берешекті белгілейтін құжаттың көшірмесіне оның төлнұсқасы ұсынылған жағдайда жасалуы мүмкін, оған тиісті белгі қойылады».

Қарастырылып отырған нотариаттық іс-әрекеттің негізі болатын талаптар тізбесі даусыз және талап етушілік қасиеттеріне қарай шектеледі. «Нотариат туралы «Қазақстан Республикасы Заңының 92-1-бабының 2-тармағына сәйкес орындау атқарушылық жазба немесе тиісті қаулы негізінде мынадай даусыз талаптар бойынша берешекті өндіріп алу жүргізілуі мүмкін:

1. нотариат куәландырған мәмілеге негізделген міндеттемені орындау туралы;

2. орындау мерзімі басталған және міндеттеменің орындалмауын борышкер мойындаған, оның ішінде дауды сотқа дейін реттеу тәртібімен өндіріп алушыға жіберілген наразылыққа жауапта мойындаған, жазбаша мәмілеге негізделген міндеттемені орындау туралы;

3. нотариус жасаған, төлем жасалмауына, акцептінің болмауына және акцепт күнінің белгіленбеуіне вексель наразылығына негізделген міндеттемені орындау туралы;

4. лизинг шартына немесе Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес лизинг нысанасын талап ету туралы;

5. ломбард кепіл беруші-борышкерге қойған, кредитті қайтару мерзімі өткен соң кепіл нысанасына өндіріп алуды қолдану туралы;

6. қосымша шығыстарды өндіріп алу туралы талаптарды қоспағанда, «Тұрғын үй қатынастары туралы» Қазақстан Республикасының Заңында бекітілген кондоминиум объектісінің ортақ мүлкін күтіп-ұстауға арналған міндетті шығыстарға қатысудан жалтаратын үй-жайлар (пәтерлер) меншік иелерінен берешекті өндіріп алу туралы;

7. төлеу мерзімі басталған, жария шарттар негізінде нақты тұтынылған көрсетілетін қызметтер (электрмен, газбен, жылумен, сумен жабдықтау және басқалары) үшін, сондай-ақ өзге де шарттар негізінде белгіленген тарифтерге сәйкес көрсетілетін қызметтер үшін берешекті өндіріп алу туралы;

8. жалдау төлемдерін жалдау шартында белгіленген мерзімдерде төленбеуіне байланысты өндіріп алу туралы;

9. жұмыскерге есепке жазылған, бірақ төленбеген жалақы мен өзге де төлемдерді өндіріп алу туралы.

Атқарушылық жазба бойынша одан әрі өндіріп алу Қазақстан Республикасының Атқарушылық іс жүргізу туралы заңнамасында белгіленген тәртіппен жүргізіледі, өйткені «Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 9-бабының 11-тармағына сәйкес атқарушылық жазба сот орындаушысына орындауға ұсынылатын атқарушылық құжат болып табылады.

Осы рәсімнің елеулі артықшылығын атап өту маңызды, ол өндіріп алушыға борышкердің өз міндеттемелерін мәжбүрлеп орындату процесін жеңілдетеді. Өйткені, нотариус атқару жазбасын жасау рәсімін енгізу өндіріп алушыны борышкер мен өндіріп алушыны сот өндірісіне тартумен байланысты артық сөзбе-сөз сөйлеуден босатады, ол тиісті процессуалдық мерзімдерді сақтай отырып жүргізіледі, атап айтқанда: сот бұйрығын сотқа шығару туралы арыз беру, мемлекеттік баж төлеу, сот бұйрығы түрінде сот актісін шығаруды күту, осы сот актісінің заңды күшіне енуін күту және атқарушылық іс жүргізуді қозғау үшін сот орындаушысына орындауға жіберу.

Атқарушылық жазбаны жасау рәсімін қолдану өндіріп алушыға жоғарыда көрсетілген барлық әрекеттерді «айналып өтуге» және атқарушылық іс жүргізуге, яғни борышкерлердің өз міндеттемелерін орындауы жөніндегі нақты шараларға дереу көшуге мүмкіндік береді.

Атқарушылық жазба негізінде тұрақсыздық айыптарын (өсімпұлдарды), пайыздарды өндіріп алу, егер бұлар тиесілі болса, жүргізілмейді.

Атқарушылық жазба, егер заңнамада өзге мерзімдер белгіленбесе, ол жасалған күннен бастап үш жыл ішінде мәжбүрлеп орындатуға ұсынылуы мүмкін.

«Нотариат туралы» Қазақстан Республикасының Заңының 92-6 бабының 1 тармақшасына сәйкес атқарушылық жазба жасағаннан кейін немесе тиісті қаулы шығарғаннан кейін нотариус келесі жұмыс күнінен кешіктірмей борышкерге олардың көшірмесін табыс етеді немесе жеткізілгенін тіркеуді қамтамасыз ететін байланыс құралдарын пайдалана отырып, борышкердің электрондық пошта мекенжайы бойынша немесе белгілі тұрғылықты (тұрған) немесе тіркелген жері бойынша жібереді.

Егер атқарушылық жазбаның немесе тиісті қаулының көшірмесі борышкерге:

1. тараптар арасында жасалған шартта көрсетілген электрондық пошта мекенжайына;

2. соңғы белгілі тұрғылықты жері бойынша табыс етілгені туралы хабарламасы бар тапсырысты хатпен жіберілген болса, оның ішінде кәмелетке толған отбасы мүшелерінің бірі, көрсетілген мекенжай бойынша адаммен тұрып жатқан басқа адам алған болса;

3. жеткізілгенін тіркеуді қамтамасыз ететін өзге де байланыс құралдары пайдаланыла отырып жіберілген болса, ол алынды деп есептеледі.

Хабарламаны қабылдаудан бас тартуға байланысты адресатқа, алушыға оны табыс ету мүмкін болмағаны туралы белгісімен хабарлама қайтарылған жағдайда, атқарушылық жазбаның немесе тиісті қаулының көшірмесі тиісті түрде жіберілді деп есептеледі.

Аталмыш баптың 2 тармақшасына сәйкес борышкер атқарушылық жазбаның немесе тиісті қаулының көшірмесін алған күннен бастап 10 жұмыс күні ішінде атқарушылық жазбаны жасаған немесе тиісті қаулыны шығарған нотариусқа хабарламасы бар мәлімделген талапқа қарсы қарсылығын жазбаша түрде жіберуге құқылы. Борышкердің қарсылығында мәлімделген талаппен келіспеу себептері қамтылуға тиіс.

Егер қарсылық келіп түссе, нотариус «Нотариат туралы» Қазақстан Республикасының Заңының 92-8 бабының 1 тармақшасына сәйкес үш жұмыс күнінен кешіктірмей атқарушылық жазбаның күшін жою туралы қаулы шығарады. Бұл ретте, өндіріп алушы да, борышкер де Қазақстан Республикасы Азаматтық іс жүргізу кодексінің 45-тарауының тәртібінде атқарушылық жазбаға дау айту үшін сотқа жүгіну құқығынан айырылмайтынын атап өткен жөн.

Көріп отырғанымыздай, атқару жазбасының даусыз сипаттағы талаптарды тез және тиімді шешудегі елеулі артықшылығы. Осылайша, азаматтар мен заңды тұлғалардың нотариустардың әлеуетін пайдалануы азаматтық айналымға қатысушылардың бұзылған құқықтарын қалпына келтіру мерзімін едәуір қысқартады.

 

Қарағанды облыстық сотының судьясы

Жуасбекова Рахила Қабашевна

 

 

 

 

31 января 2019, 11:48
Источник, интернет-ресурс: Автор/љзгелер

Если вы обнаружили ошибку или опечатку – выделите фрагмент текста с ошибкой и нажмите на ссылку сообщить об ошибке.

Акции
Комментарии
Если вы видите данное сообщение, значит возникли проблемы с работой системы комментариев. Возможно у вас отключен JavaScript